İtirazın İptali Davası: Süre, Arabuluculuk ve İnkâr Tazminatı

Alacaklının başlattığı ilamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine süresinde itiraz ettiğinde takip kendiliğinden durur. Bu noktada alacaklı için iki temel yol vardır: genel mahkemede itirazın iptali davası ya da elinde nitelikli bir belge varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılması talebi. Bu yazıda uygulamada en sık başvurulan yol olan itirazın iptali davasının koşullarını, süresini, görevli mahkemeyi, dava şartı arabuluculuğu ve icra inkâr tazminatını ele alıyoruz.

Ödeme emrine itiraz ve takibin durması

İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 62 uyarınca borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle ya da sözlü olarak icra dairesine itiraz edebilir. Borcun yalnızca bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği miktarı açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır. Takibe dayanak belgedeki imzaya itiraz edilecekse bunun ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerekir.

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m. 66). İcra müdürü itirazın haklı olup olmadığını değerlendirmez. Takibin devamı için alacaklının itirazı mahkeme yoluyla ortadan kaldırması gerekir.

İtirazın iptali davası nedir?

İtirazın iptali davası İİK m. 67'de düzenlenir. Alacaklı, alacağının varlığını ispat ederek borçlunun itirazının iptalini ve takibin devamını ister. Dava genel hükümlere göre görülür; bu nedenle itirazın kaldırılmasından farklı olarak belge şartı yoktur ve her türlü delil kullanılabilir. Verilen karar maddi anlamda kesin hüküm oluşturur.

Dava kabul edilirse duran takip kaldığı yerden devam eder; alacaklının yeni bir takip başlatmasına gerek kalmaz.

Dava açma süresi: bir yıl

Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır (İİK m. 67/1). Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Süre, borçlunun itiraz ettiği günden değil, itirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihten başlar.

Bir yıllık süre kaçırılırsa alacak sona ermez. Alacaklının alacağını genel hükümlere göre dava etme hakkı saklıdır (İİK m. 67). Ancak bu durumda duran takip üzerinden ilerlenemez ve icra inkâr tazminatı imkânı da kaybedilir.

Dava şartı arabuluculuk

Bazı uyuşmazlıklarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur:

• Ticari davalar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde (TTK m. 5/A). "İtirazın iptali" ibaresi 7445 sayılı Kanun ile maddeye açıkça eklenmiştir.
• Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinin görev alanındaki uyuşmazlıklarda, kanunda sayılan istisnalar dışında (TKHK m. 73/A).
• İşçilik alacakları: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3.
• Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar: Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) m. 18/B.

Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HUAK m. 18/A). Bu yüzden sürecin bir yıllık süre göz önünde tutularak planlanması önemlidir. HUAK m. 18/A uyarınca arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu, bir yıllık sürenin arabuluculukta geçen süre kadar uzaması anlamına gelir; süre anlaşamama tutanağından itibaren yeniden başlamaz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme, alacağın doğduğu hukuki ilişkiye göre belirlenir:

Yetkide genel kural davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır (HMK m. 6). Sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 10). Davanın icra mahkemesinde değil, genel mahkemede açıldığı unutulmamalıdır.

İcra inkâr tazminatı

Borçlunun itirazı haksız bulunursa, alacaklının talebi üzerine borçlu, hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK m. 67/2). Takibin haksız ve kötü niyetle yapıldığı anlaşılırsa, bu kez borçlunun talebiyle alacaklı da aynı alt sınırla tazminata mahkûm edilebilir.

Tazminat için uygulamada şu koşullar aranır:

1. Tazminatın dilekçede açıkça talep edilmesi; mahkeme kendiliğinden hükmetmez.
2. Alacağın likit olması, yani miktarının belli ya da borçlu tarafından kolayca belirlenebilir olması.
3. İtirazın haksız çıkması.

İtiraz eden veli, vasi ya da mirasçıysa tazminat ancak kötü niyetin ispatı hâlinde verilir (İİK m. 67/3).

İtirazın kaldırılmasından farkı

Alacaklının elinde İİK m. 68'de sayılan nitelikli bir belge varsa (örneğin imzası ikrar edilmiş adi senet ya da noterlikçe onaylanmış senet), itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol daha hızlıdır; inceleme belge üzerinden yapılır. Ancak verilen karar kesin hüküm oluşturmaz. Belgesi bulunmayan ya da tanık ve bilirkişi deliline ihtiyaç duyan alacaklı için uygun yol itirazın iptali davasıdır.

Sık sorulan sorular

İtirazın iptali davası için bir yıllık süre ne zaman başlar?

Süre, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğ edildiği tarihten başlar. Dava şartı arabuluculukta geçen süre bu süreye eklenir.

Bir yıl geçerse alacak kaybedilir mi?

Hayır. Alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Ancak duran takip devam ettirilemez ve icra inkâr tazminatı istenemez.

Arabulucuya gitmeden dava açılırsa ne olur?

Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklarda dava usulden reddedilir. Bu sırada bir yıllık süre dolmuş olabilir.

İcra inkâr tazminatı her davada verilir mi?

Hayır. Talep edilmesi, alacağın likit olması ve itirazın haksız bulunması gerekir.

Sonuç

Ödeme emrine itiraz, takibi durdurur ama alacağı ortadan kaldırmaz. Alacaklının bir yıllık süreyi, arabuluculuk dava şartını ve görevli mahkemeyi doğru belirlemesi, takibin devamı ve icra inkâr tazminatı açısından belirleyicidir. Konuya ilişkin örnek metin için İtirazın İptali Davası Dilekçesi Örneği sayfamıza bakabilirsiniz.